Ô nhiễm không khí: Nguyên nhân, tác hại và cách khắc phục

Ô nhiễm không khí là một dạng ô nhiễm môi trường ngoài ô nhiễm đất, ô nhiễm nguồn nước. Vậy ô nhiễm không khí là gì? Nguyên nhân gây ô nhiễm không khí? Tác hại và biện pháp khắc phục ô nhiễm môi trường không khí ra sao? Hãy cùng HAPG tìm hiểu với bài viết dưới đây!

ô nhiễm không khí
Ô nhiễm không khí ở Việt Nam

Ô nhiễm không khí là gì?

Ô nhiễm môi trường không khí là sư thay đổi các thành phần của không khí, các thay đổi này chủ yếu do khói bụi, hơi hoặc các khí lạ từ sinh hoạt của con người. Hậu quả sẽ gây ra biến đổi khí hậu, ảnh hưởng đến sản xuất và đặc biệt là sức khỏe của con người. Ô nhiễm không khí trong nhà và không khí đô thị là 2 vấn đề ô nhiễm độc hại tồi tệ nhất trên thế giới trong báo cáo của Viện Công nghiệp Blacksmith Institute năm 2008.

Tại Việt Nam chỉ số chất lượng không khí ngày càng đạt mức báo động ảnh hưởng tới sức khỏe của con người, đặc biệt ở 2 thành phố lớn là Hà Nội và Hồ Chí Minh – nơi tập trung đông dân sinh sống, nhiều cơ quan xí nghiêp.

Thực trạng ô nhiễm không khí ở Việt Nam

Theo thống kê của Tổ chức Y tế Thế giới, Hà Nội có tới hơn 60,000 ca tử vong do bệnh tim, đột quỵ, ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và viêm phổi ở Việt Nam năm 2016 có liên quan đến ô nhiễm không khí.

Các hạt bụi mịn trong không khí ô nhiễm xâm nhập sâu và phổi và hệ tim mạch. Trong số 2,2 triệu ca tử vong do ô nhiễm không khí ở khu vực Tây Thái Bình Dương năm 2016 có 29% là do bệnh tim mạch, 27% do đột quỵ, 22% bệnh phổi tắc nghẹn mạn tính, 14% ung thư phổi và 8% viêm phổi.

Cơ sở dữ liệu thu thập nồng độ trung bình hàng năm của các hạt cát mịn (PM10 và PM2.5). PM2.5 bao gồm các chất gây ô nhiễm, chẳng hạn như sulfate, nitrat và carbon đen, gây ra những rủi ro lớn nhất đối với sức khỏe con người. Các khuyến nghị về chất lượng không khí của WHO kêu gọi các nước giảm mức ô nhiễm không khí xuống giá trị trung bình hàng năm là 20 μg / m3 đối với PM10 và 10 μg / m3 đối với PM2.5.

Trong năm 2016, các con số này là 102,3 μg / m3 đối với PM10 và 47,9 μg / m3 đối với PM2.5 ở Hà Nội và 89,8 μg / m3 đối với PM10 và 42 μg / m3 đối với PM2.5 ở Thành phố Hồ Chí Minh.

Nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường không khí?

Có rất nhiều nguyên nhân gây ô nhiễm không khí, nhưng đặc trưng và điển hình nhất vẫn là tác động trực tiếp của con người lên bầu khí quyển. Ngoài ra còn một số tác nhân tự nhiên như núi lửa phun trào, xác động vật phân hủy… Dưới đây là một số nguyên nhân chính phải kể đến:

Tự nhiên

  • Bụi từ thiên nhiên, nơi có ít hoặc không có thảm thực vật sinh sống.
  • Methane (khí CH4) được thải ra bởi quá trình tiêu hóa thức ăn của động vật như gia súc…
  • Cháy từng tạo ra khói và cacbon monoxit (khí CO).
  • Sự phân rã phóng xạ ở lớp vỏ Trái Đất tạo ra khí Radon, nó không độc nhưng lại là nguyên nhân gây ung thư phổi thứ 2 sau hút thuốc lá.
  • Khí clo, lưu huỳnh, tro được tạo ra từ hoạt động ohun trào núi lửa.
  • Thực vật thải ra các chất hữu cơ dễ bay hơi (VOCs) trong các ngày ấm áp. Các chất này phản ứng với các chất gây ô nhiễm như NOx, SO2, anthropogenic và tạo thành thành các đám mây mờ của các chất ô nhiễm thứ cấp. Các cây có thể tạo ra chất hữu cơ dễ bay hơi có thể kể đến là cây dương, cây liễu, cây sồi… Sản lượng từ chúng khiến mức ozon của chúng ta cao gấp 8 lần.

Công nghiệp

  • Khói từ nhà máy điện dùng chất đốt như than, củi dầu…
  • Khói từ các lò đốt chất thải, từ lò sản xuất.
  • Khí thải từ xe cơ giới, tàu biển và máy bay.
  • Các chất từ sơn, hơi xịt và các dung môi khác từ hoạt động của con người.
  • Vũ khí quân sự, lò phản ứng hạt nhân, tên lửa..
  • Khí CH4 được tạo ra từ xác chết động thực vật, được chôn vùi dưới lòng đất.

Đây là nguồn gây ô nhiễm lớn nhất của con người. Các quá trình gây ô nhiễm là quá trình đốt các nhiên liệu hóa thạch: than, dầu, khí đốt tạo ra: CO2, CO, SO2, NOx, các chất hữu cơ chưa cháy hết: muội than, bụi, quá trình thất thoát, rò rỉ trên dây chuyền công nghệ, các quá trình vận chuyển các hóa chất bay hơi, bụi.

Giao thông vận tải

Đây được coi là nguồn gây ô nhiễm môi trường không khí lớn nhất đối đặc biệt là các đô thị và khu vực đông dân cư. Khi động cơ của xe, vv đốt nhiên liệu sẽ tạo ra vô số các chất có hại cho sức khỏe con người như: CO2, CO, SO2, NOx, CH4 và Pb. Đặc biệt khi di chuyển, chúng ta còn cuốn theo vô số bụi bẩn.

Các tác nhân gây ô nhiễm không khí môi trường

Trên thực tế một chất gây nên sự ô nhiễm cho môi trường là chất có trong không khí có thể gây hại cho sức khỏe con người và toàn bộ hệ sinh thái. Nó có thể tồn tại ở thẻ rắn, thể lỏng, thể khí.. Các chất này có thể do tự nhiên sinh ra hoặc do quá trình hoạt động của con người tạo ra. Dưới đây là một số chất ô nhiễm phát thải vào trong không khí do hoạt động của con người bao gồm:

CO2 (Carbon dioxit): Là một thành phần tự nhiên của bầu khí quyển, được mô tả như là “chất gây ô nhiễm hàng đầu” gây nên hiệu ứng nhà kính. CO2 hiện chiếm khoảng khoảng 405 phần triệu (ppm) khí quyển trái đất, so với khoảng 280 ppm trong thời kỳ tiền công nghiệp và ngày càng tăng thêm do hoạt động của con người.

SOx (Sulfur oxit): Đây là một hợp chất hóa học có công thức SO2, được tạo ra bởi các núi lửa và trong các quy trình sản xuất công nghiệp khác nhau. Đây là tác nhân gây ra mưa axit.

NOx (Oxit nitơ): Nitơ dioxit là một hợp chất hóa học có công thức NO2. Một trong những chất gây ô nhiễm không khí nổi bật nhất, chất khí độc màu nâu đỏ này có mùi đặc trưng.

CO (Carbon monoxit): Nó là sản phẩm của sự đốt cháy hông đầy đủ của nhiên liệu như khí tự nhiên, than đá hoặc gỗ.

VOC (Hợp chất hữu cơ dễ bay hơi): Chúng được phân loại là metan (CH4) hoặc không phải là metan (NMVOCs). Methane là một khí nhà kính góp phần làm tăng sự ấm lên toàn cầu. Các benzen thơm, toluene và xylene được nghi ngờ có chất gây ung thư và có thể dẫn đến bệnh bạch cầu.

Các hạt bụi mịn PM2.5: Là các hạt có kích thước rất nhỏ chỉ khoảng 2.5 micromet. Hạt mịn xuất hiện từ núi lửa, cháy rừng, hơi nước biển. Hiện hạt mịn đang chiếm 10% thành phần bầu khí quyển của Trái Đất. Sự gia tăng hạt mịn có thể gây nên các bệnh như tim, phổi.

NH3 (Amoniac): Amoniac là một hợp chất có công thức NH3. Mặc dù sử dụng rộng rãi, Amoniac có tính ăn mòn và độc hại. Trong khí quyển, amoniac phản ứng với oxit nitơ và lưu huỳnh để tạo thành các hạt thứ sinh.

Hậu quả của ô nhiễm không khí

Ô nhiễm không khí môi trường là một trong những tác nhận chính hiện nay gây nên các bệnh về đường hô hấp, bệnh tim, ung thư phổi. Các ảnh hưởng sức khoẻ do ô nhiễm không khí có thể bao gồm khó khăn trong việc thở, khò khè, ho, hen suyễn và tình trạng trầm trọng của hô hấp và tim mạch. Những ảnh hưởng này có thể làm tăng việc sử dụng thuốc, tăng khám bác sĩ hoặc phòng cấp cứu, nhập viện nhiều hơn và tử vong sớm.

Bệnh tim

Báo cáo năm 2007 về các bằng chứng cho thấy nguy cơ ô nhiễm không khí xung quanh là một yếu tố nguy cơ tương quan với tổng số tử vong tăng lên do các biến cố tim mạch (khoảng từ 12% đến 14%/10 microg/m³). Nguyên nhân là do co mạch, viêm cấp thấp và xơ vữa động mạch Các cơ chế khác như sự mất cân bằng hệ thống thần kinh tự trị.

Bệnh phổi

Ô nhiễm không khí có liên quan đến gia tăng tỷ lệ nhập viện và tử vong do hen suyễn và COPD bao gồm các bệnh như viêm phế quản mạn tính và khí phế thũng mãn. Theo khảo sát, những người ở thành thị bị giảm chức năng phổi, viêm phế quản mãn tính nhiều hơn ở nông thôn.

Bệnh phổi

Bệnh về mắt

Môi trường nhiều khói bụi cũng ảnh hưởng nhiều đến thị lực. Đã có rất nhiều ca cấp cứu viêm nhiễm mắt hoặc giác mạc do khí bụi. Vì vậy, các bác sĩ khuyến cáo người dân cần bảo vệ mắt khi ra ngoài.

Các bệnh về da liễu

Các bệnh về da liễu như viêm da, dị ứng, mụn…cũng do ô nhiễm môi trường gây nên. Khi không khí bị ô nhiễm có nghĩa là nó chứa rất nhiều mầm bệnh, vi khuẩn, virus, nấm mốc. Nếu tiếp xúc trong môi trường này quá lâu, tuỳ vào cơ địa mỗi người mà sẽ có những bệnh lý khác nhau.

Biện pháp khắc phục ô nhiễm không khí

Biện pháp khắc phục ô nhiễm không khí

Để hạn chế đến mức thấp nhất, chúng ta cần phải thực hiện một số biện pháp dưới đây để đảm bảo sức khỏe cho bạn và gia đình:

  • Sử dụng phương tiện công cộng thay vì phương tiện cá nhân để giảm thiểu khí thải, tránh tiếp xúc trực tiếp với khói bụi.
  • Tạo môi trường xanh với việc trồng nhiều cây xanh. Tránh đốt phá rừng…
  • Áp dụng khoa học kỹ thuật mới nhất, sử dụng phương tiện chất lượng cao vừa đẩy nhanh hiệu quả vừa giảm mức khí thải thải ra môi trường.
  • Sử dụng các nguồn năng lượng sạch thay thế nguồn năng lượng khác như điện mặt trời, điện gió…
  • Tuyên truyền, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường cho người dân.
  • Sử dụng máy lọc không khí có chứa bộ lọc Hepa để loại bỏ các hạt bụi mịn.

Nếu bạn đang sống trong môi trường ô nhiễm:

  • Đeo khẩu trang hoạt tính, kính chắn bụi
  • Rửa mắt bằng muối sinh lý khi ra ngoài về
  • Vệ sinh mũi mỗi khi ra ngoài
  • Không ăn uống vỉa hè

Chúng tôi hy vọng với bài viết trên đây, bạn và gia đình đã hiểu được tầm quan trọng của không khí đối với sức khỏe của chúng ta. Hy vọng bạn sẽ tự ý thức được hành động để bảo vệ chính cuộc sống của bạn và người xung quanh.

Leave a Comment